Urtebete pasa egin du Jone Berriozabalek (Durango, Bizkaia, 1982) Arabako jeltzaleen gidaritzan, aurretik hainbat urtez EAJren atal desberdinetan ibili eta gero. Politikagintzari lotuta, besteak beste, legebiltzarkidea, Barrundiako Udaleko zinegotzia, Erakunde Harremanetarako sailburuordea eta Arabako Berdintasun, Euskara eta Gobernantzako foru diputatua izan da lehenago. Esperientzia hori batuta, alderdi barruan bide orria zehazteko lantaldean izan da azken hilabeteetan. "Lan moldeak definitu eta harremanak saretzeko urtea izan da".
Martxoaren 8aren atarian, nola bizi duzu egun hori?
Martxoaren 8a nik aldarrikapen egun bezala bizi dut, baita jai egun bezala ere. Baina esango nuke urte osoan zehar gainean daramadan zerbait dela. Aspaldi hartu nuen egunero-egunero puntu morea soinean eramateko erabakia. Egunero dozenaka pertsonarekin gaude gure lanean, kalean, aisialdian, eta oroitarazpen bezala ere balio behar digu. Kontuan har dezagun zenbat dugun oraindik egiteko. Aurrerapauso handiak eman ditugu Euskadin eta Araban berdintasunari dagokionez, batez ere esparru publikoan, baina asko dira oraindik dauden ezberdintasun egoerak. Tamalez, gainera, azkenaldian makina bat adierazpen eta ekintza ikusten ari gara benetako berdintasunaren kontra egin nahi dutenak, onartezinak direnak, eta jarrera politiko horiei aurre egin behar diegu. Ez dugu benetako demokraziarik izango berdintasun osoa lortzen ez dugun bitartean, eta, era berean, ez dugu benetako askatasunik izango gizarte honetan genero indarkeria betiko desagertarazten ez dugun bitartean. Beraz, aurrerapausoak bai, baina aurretik bide luzea dugu.
Lehendabiziko aldiz emakume gazte bat ABBren lidergotzan. Presio bikoitza sentitu duzu?
Lehenengo emakume presidentea izateko ohorea eta erantzukizuna dut. Hasieratik esan nuen erantzukizunez eta apaltasunez hartzen nuen enkargu bat zela, alderdikideen enkargua. Ez nuke esango presiorik sentitzen dudanik presidente gisa emakume izateagatik; izan ere, EAJn makina bat emakume daude erantzukizun eta ardurekin, eta hortaz, nik beste katebegi bat izan nahi dut kate luze horretan. Nire asmoa da alderdiko beste emakume gazte batzuei ere lekuko hori eman ahal izatea. Horretan dihardugu azkeneko urtean.
"Aspaldi hartu nuen egunero puntu morea soinean eramateko erabakia"
Berriz ere, zaintza erdigunean izango da Martxoaren 8 honetan. Etengabeko protestak, prekarizatutako sektore batetik. Arabak badu planik egoera horri buelta emateko?
Egia da zaintzen esparruan nagusiki emakumeak dihardutela lan horretan, bai profesionalki, zein etxean inolako ordainsaririk gabe, historikoki gertatu den bezala. Baina niri ez zait gustatzen bereziki Matxoaren 8ari bakarrik erreparatzea zaintzaren ikuspegitik; uste dut emakumeok askoz ere esparru gehiagotan dugula lekua eta izan behar dugula lekua. Hortaz, nik nahiago izaten dut Martxoaren 8a beste begirada zabalagoarekin begiratzea. Uste dut azken urteetan, eta bereziki Araba abangoardian izan dela zaintzen esparruari dagokionez, gizarte politikei dagokienez, benetan ahalegin handia egin dutela gure erakundeek, kasurik gehienetan Eusko Alderdi Jeltzalearen ordezkarien eskutik. Eta horretan dihardugu. Gero eta gehiago dira gizarte arazoak, gero eta gizarte zaharkituagoa daukagu, dauzkagun baliabideak batzuk dira, eta premiak gero eta gehiago, beraz, ikusi beharko dugu lehentasunak nola doitzen doazen, baina benetan iruditzen zait berebiziko ahalegina egiten dela. Arabako Foru Aldundiari dagokionez, aurrekontuari begiratzea baino ez dago ikusteko zer nolako inbertsioa egiten duen gizarte ikuspegitik.
Urtebete eta hilabete batzuk bete dituzu ABBren gidaritzan. Nolako balorazioa egiten duzu?
Egia esan, berehala igarotzen dira hemen egun eta asteak. Lan handiko urtea izan da, eta ez bakarrik Araban. Eusko Alderdi Jeltzalearen baitan gogoeta sakona egiteko urtea izan da, gure bide orria zein izango den markatzeko urtea. Gogotsu ekin diogu gainera gogoeta horri arlo desberdinetan. Eta Arabara etorrita, uste dut lan moldeak definitzeko urtea izan dela, harremanak saretzeko urtea, gure uri erakundeen ondoan egotekoa. Eta uste dut benetan urte oparoa izan dela, proiektu asko aurrera ateratzen ari direla Araba osoan zehar, herri txikienetik hasi eta handienetara. Benetan urte ona izan da, eta espero dezagun datozenek ere bide horretan jarraitzea. Lana badugu, ilusioa dugu, etorkizunerako proiektuak ere baditugu, eta bide horretan jarraituko dugu.
Nolako EAJ aurkitu duzu?
Alderdi sendoa. Oso pertsona konprometituak aurkitu ditut herriz herri, kuadrilla guztietan, konpromiso handikoak, bere herrien eta lurralde orekaren defentsa irmoa egiten dutenak, eta euren premiak asetzeko erakundeen arteko elkarlanean sinesten dutenak. Hori da gure politika ulertzeko modua. Batzuen eta besteen elkarlanak bateratzea, alderdiarenak noski, baita gure alkate, zinegotzi eta gainontzeko erakundeenak ere. Uste dut elkarlanean aritzeko alderdia dugula une honetan, etorkizunari begira dagoena, jende prestatua duena, eta Arabak dituen erronkak ondo identifikatzen dituena.
PSE eta EAJren arteko koalizioan, nork baldintzatzen du nor?
Koalizio honetan bere garaian adostu genituen gobernu hitzarmenak eta programak dira baldintzatzen gaituzten gauza bakarra. Eta baldintzatu baino, nik uste konpromiso bat direla, bi alderdien arteko konpromisoa bat. Proiektu politiko desberdinak ditugu, lehentasun desberdinak, baina bi alderdiak urte luzez gai izan gara Euskadiren onerako egonkortasuna lortzeko, akordio onak lortzeko. Izango ditugu gure desberdintasunak, noski, baina gai izan gara, eta gizarteak ere irakurketa hori egiten du, Euskadiren, Arabaren eta gure udalerrien onerako akordioak lortzeko. Horrek esan nahi du beti ados egongo garela? Ez. Agerikoa da. Baina uste dut hori normaltasunez eta naturaltasunez ikusi behar dugula.
Azkenaldian, ozpindu egin al da giroa koalizioan? Bozeramaileen arteko tira-birak ikusten dira maiz...
Une batzuetan egon daitezke gaizki ulertuak, diferentziak, matizak... Niri ez zait gustatzen, egia esan, politika liskarraren ikuspegitik ikustea, ezta lantzea ere. Uste dut askoz gehiago direla egunerokoan ditugun akordioak, noizean behin ager daitezkeen desadostasunak baino. Eta EAJri dagokienez behintzat, nik ez dut parte hartu nahi horrelako liskarretan. Uste dut makina bat arazo eta erronka dituela gizarte honek gure artean eztabaidan aritzeko.
Talka horietako bat da atxilotuen jatorria argitaratzeko erabakia. Donostiako Udalak hala egingo du.
Uste dut erabaki zuzena dela, gardentasunari hertsiki lotuta dagoen erabaki bat dela. Ondo dakigu gure gizarte honetan egon badaudela datuak oso modu ankerrean interpretatzeko zaletasun handia daukaten alderdiak eta eragileak ere, eta jakinik legebiltzar talde batek datuak eskatzekotan Jaurlaritza behartuta dagoela datu horiek ematera, uste dut askoz ere sanoagoa eta gardenagoa dela hasiera-hasieratik datu horiek mahai gainean jartzea eta herritarrak eurak izatea iritzia sortzen dutenak, eta ez, aldiz, modu interesatuan zalaparta sortu nahi duten alderdiei lekua ematea.
"Gardena eta sanoa da hasieratik delitugileen jatorria mahai gainean jartzea"
Bere garaian Arartekoak jarritako irizpideen kontra, eta giza eskubiden aldeko eragileen iritziaren kontra.
Uste dut ez dela giza eskubiderik urratzen delitugileen jatorria zehazteagatik. Ez ditugu delitugile zehatzak aipatzen, baizik eta kolektibo zabalak, ezta herrialde zehatzak ere, baizik eta eremu geografiko zabalagoak. Desberdindu egin behar da zer den segurtasuna eta zer den migrazioa. Azkenean, delitugile bati begiratzen diogunean, bere oinarrian era askotako faktoreek eragiten dute, egoera sozioekonomikoak eragiten du, ikasketa mailak, bizi baldintzek, asko dira hor eragiten duten faktoreak, eta ez bakarrik jatorriak, ezta gutxiagorik ere. Uste dut gizarteak ondo hartu duen erabakia izan dela, inori kalte egiten ez dion erabakia, eta bat nator Zupiria sailburuak hartutako erabakiarekin.
Zein da PSErekin duzun desadostasun handiena?
Une honetan, Aranako makrozentroa da desadostasun handiena.
Beste harrera zentro eredu bat lehenesten duzu?
EAJ oso gardena izan da, eta urteak daramatza esanez ez duela konpartitzen Aranako auzoan Espainiako Gobernuak egin nahi duen makrozentro eredu hori. Ez da egokia 350 pertsona hartuko dituen makrozentro bat eraikitzea, ez datorrelako bat gure buruari eman diogun euskal harrera ereduarekin. Beti lehenetsi dugu arreta askoz ere pertsonalizatuagoa ematea, zentro txikiagoetan ematea, eta honek talka egiten du zuzenean eredu honekin. Ez dakigu azkenik zenbat izango diren bertara helduko diren pertsonak, baina guk uste dugu, eta hala eskatu dugu behin eta berriro, eten egin behar dela bide hau, ez dela ona bertara iritsiko diren lagunentzat, ez dela ona Gasteiz hiriarentzat; albo kalteak izango ditu udal zerbitzu publikoetan, eta inor ez dago horri begira. Guk beti eskatu dugu makrozentroa bertan behera uztea eta gogoeta berri bati ekitea. Gu gardenak izan gara. Badakigu nortzuk dauden makrozentroaren alde, gu kontra gaude, eta badaude hainbat alderdi hiri honetan noraezean dabiltzanak, eta une batzuetan kontra daudenak eta hurrengo egunean legebiltzarrean akordioak lortzen dituztenak. Herritarrek ondo ezagutu behar dute zer diogun batzuek eta zer besteek.
Udal gobernuan haustura ekar dezake gai horrek?
Udal gobernuak udal mailako akordio bati eratzuten dio, hortaz, Gasteizen eguneroko beharrei erantzuten die. Guk akordio hori erdietsi genuenean ere desberdintasun bat geneukan dagokion Ministerioarekin eta proiektu honekin.
Kezkatzen zaituzte Gasteizko Soziometroak aurkeztu dituen datuek?
Uste dut Soziometro honek, eta beste guztiek, une zehatz bateko argazki zehatza direla, ez duela zehazten zer izango den benetan hauteskundeetan gerta daitekeena. Ni kezkatu egiten nau ustez udal honetan Voxek sarrera izateak. Horrek polarizaziorako bidea irekiko du udal mailan; une honetan batzar nagusietan ordezkari bat du, eta ordezkari hori bertan dagoenetik eztabaidak beste izaera batekoak dira, ez dira eraikitzaileak; ez litzaidake gustatuko Gasteizko Udalean Voxen ordezkaririk ikustea, baina hori herritarren esku dago. Gureari begiratuz, uste dut joera ona dela, gizarteak babestu egiten duela EAJren lan egiteko modua, proiektua, eta oraindik bide luzea egiteko dugula udal mailan. Soziometroak irakurri egiten ditugu, antzematen ditugu zeintzuk diren herritarren kezkak, baina guk batez ere kalean antzematen duguna izaten dugu gogoan.
Trantsizio energetikoa da eztabaidagai nagusi bat Araban. Planifikazioa ondo egiten ari dela uste duzu?
Trantsizio energetikoa ez da aukera bat, obligazio bat da. Arabak eta Euskadik energia berriztagarrien alde egin behar dute nahitaez. Hori esanda, gure erakundeek azterketa oso sakonak egiten dituzte: ingurumena, hirigintza, nekazaritza... Konfiantza osoa dut teknikariengan. Ikusi besterik ez dago iragarri ziren proiektu asko ez direla gauzatu baldintzak betetzen ez zituztelako. Araba ez da plaka fotovoltaikoen ozeano bat, eta ez da izango, bermeak ditugulako. Adostasunez egin behar dugu, baina atzean geratu nahi ez badugu, pausoak eman behar ditugu.
"Araba ez da fotovoltaikoen ozeano bat izango; bermeak ditugu horretarako"
Industria estrategikoa, automozioa kasu, krisian dago. Badu EAJk planik Arabako motorra ez gelditzeko?
EAJk beti egin du industriaren aldeko apustua; horrek ahalbidetu digu gaur egungo bizi kalitatea eta zerbitzu publikoak izatea. Askorentzat ezezaguna bada ere, Araba oso lurralde industrializatua da, beste lurralde batzuk baino industrializatuagoa, eta horretan jarraitu behar dugu. Berriki Eusko Jaurlaritzak berak industria plana aurkeztu du, eta Jauregi sailburuak esan duen moduan, Euskadi industria izan da, da, eta izango da. Kezkaz begiratzen diogu Aiaraldeari, enpresa batzuek jarduera eten dutelako. Eskualde traktorea da, eta horretara itzuli behar dugu. Arabako Aldundiak lidergoa hartu du erakunde arteko mahai batekin, baina inbertsio pribatuak ere beharko dira, eta SEPIk zeresan handia izango du zorren berregituratzean. EAJren borondatea erabatekoa da elkarlanerako.
Laster da Korrika gure artean, gero eta hedatuago dagoen euskararen inguruko kezka bat tartean. Susperraldian beharrean, atzeraldian ez ote den...
Ez nago ados. Uste dut bereziki Araban susperraldian gaudela, ez gaudela atzeraldian. Uste dut badela garaia Arabak eta arabarrok sinesteko sekulako biziberritze prozesua egin dugula euskarari dagokionez, eta harrotasunez adierazi beharreko zerbait dela. Egia da euskarak arazoak dituela. Egia da hainbat epai ezagutu ditugula azkenaldian, atzera bidean jartzeko arriskuan jartzen gaituztenak. Baina uste dut benetan euskarari ilusioz begiratu behar diogula. Kolorez begiratu behar diogu, eta ez beti laino beltzak izango bagenitu bezala. Gasteizko kaleetara, Arabako txoko guztietako kaleetara irtetzea besterik ez dago, gero eta euskaldun gehiago gaudela ikusteko.
Zein da Arabako Aldundiak aurkeztu duen planaren erronka nagusia?
Erabilera sustatzea, ezagutzaz haratago. Euskara orain arte nagusiki erabili ez den esparruetara iritsi behar da, eremu pribatura adibidez. Lanabes eta Eskuara bezalako egitasmoak oso positiboak izaten ari dira enpresa txiki eta ertainetan. Eta beste erronka handi bat ume eta nerabeak dira: euskara, ikastetxeaz harago, aisialdirako eta kalean gozatzeko hizkuntza ere badela senti dezatela.