Egia osoa ez kontatzea gezurra esatea dela diote, eta, badira, gezurra egoera desatseginei ihes egiteko edo aurre ez egiteko, onura ekonomikoa ateratzeko edo abantaila pertsonalak lortzeko erabiltzen dutenak. Halaber, esan dute geure burua engainatzen uzten dugula ongizate sentsazioa sortzeko eta, horrela, errealitateari aurre ez egiteko, nahiz eta jakin sentsazio bat baino ez dela, daukagun eta datorkigun errealitatea oso gordina delako eta izango delako.
Badakigu zer eta nork ekarri gaituzten krisi klimatiko honetara, biodibertsitatearen krisira eta krisi humanitariora, eta, hala ere, geure burua engainatzen dugu, uste dugulako sistema horrekin beroriek salbatu egingo gaituztela saihetsezina dirudienetik eta aurre egitera ausartzen ez garenetik.
Egun, aldaketa klimatikoa erabat ukaezina izateaz gain, gero eta indar handiagoa hartzen ari da CO2 isurien eta Barne Produktu Gordinaren gorakadekin lotuta. Guztia txirotasuna eta gainprodukzioa sortzen dituen hazkuntza mugagabea ardatz duen eredu ekonomiko baten fruitua besterik ez da. Hain zuzen ere, Jean-Baptiste Fressoz-ek Trantsizio gabe. Energiaren historia berri bat liburuan honelaxe dio: "Eredu honek arazoaren konponbidea trantsizio izenarekin ematen digu, berau Kapitalaren XXI. mendeko ideologia delarik. Gaixotasun iturria sendabide bihurtzen du. Horrela industria kutsatzaileak ekologiko bezala izendatzen ditu, eta berrikuntza aldiz, gure salbatzeko bide bat".
Azken mendeetan basoetako egurra, ikatz-meatzak, egur-ikatza, petroleoa eta uranioa bezalako baliabide natural ezberdinak aseezina den sistema ekonomiko kapitalista elikatzeko erabili izan dira. Denbora tarte honetan agertu diren energi iturri berriak zaharrei gehitu zaizkie, sinbiosia sortuz eta bakoitzaren kontsumoa handituz. Honen harira, 1.970 urtean energi atomikoaren bultzaitzaileek komunikabide nagusien laguntzarekin krisi energetiko bat existitzen zela zabaldu zuten; baina aldi berean, berau konpontzeko Trantsizio Energetiko kontzeptua asmatu zuten. 56 urte beranduago, meatze-industriak, petrolio-enpresa handiak, zementu-fabrikak, elektrizitatea ustiatzen dituzten enpresak eta gobernuek esamolde tranpati honetaz baliatu dira beraien extraktibitismoan lotsa gabe aurrera egiteko, eta teorian burujabetza energetikoa bultzatzen duten gobernuak beharrezko konplizeak bihurtu dira. Hori guztia, jakin arren norabide hau oso urrun dagoela hondamendi klimatikoa konpontzetik, biodibertsitatearen suntsiketa eta tragedia humanitarioa geldiaraztetik.
Trantsizio energetikoa
Ez dugu ulertzen zergatik deitzen diogun Trantsizio Energetikoa, agerian gelditu denean bide honek egoera berri batera ez garamatzala, ez beste inora, ez egiteko beste moduren batera. Bitartean, atmosferara egiten diren CO2 isuriak, sistemarekin bat datozenak, etengabe hazten ari direla ikusten dugu. Trantsizio faltsu hau gainera, ez da inoiz bidezkoa izango, ezta demokratikoa ere, bere helburu nagusia, finean, etekin ekonomikoa lortzea da eta.
Iberdrola eta planetarekin duen konpromisoa, Repsolek energia eta aurrerapen aro berri bat pizten du, TotalEnergies bere energiaren enbaxadore zentzuz, Endesa eta inbertsio eta hazkunde jasangarria lerrokatzeko neurriak; parke eolikoak, baratzeak edo eguzki plantak, hala nola Ekienea (Iberdrolaren %75ekin), Solaria Eguzki sorkuntza eta bere hedapen azkar eta masiboaren defensa eta jasangarri, agrovoltaikoa eta abar. Izen ironikoak proiektu lotsagabeentzat, politika gaiztoen laguntzarekin.
Ezin dira bidezkoak izan lurraldeari, ondareari, kulturari, oroitzapenei, bertan bizi diren pertsonen bizitzei, orainaldiko eta etorkizuneko bizitzei prezio bat jartzen bazaie
Botere anbizio handiko eta industrialki hazteko irrikaz dauden politikariek, gauza guztien gainetik, lurraldearen okupazioari buruzko datu barregarriak erakusten dituzte Euskal Herriko zentral fotovoltaiko, eoliko, baterien biltegiratze, Goi Tentsioko Dorre, Abiadura Handiko Tren eta gainerako megaproiektuen multzoari dagokionez. Datu horiek ez datoz bat Arabako Haranen, Arabako Lautadaren, Aiararen, Gorbeialdearen edo Arabako Errioxako Labrazako herriaren errealitate ikaragarriarekin, besteak beste. Lemoizko Zentral Nuklearrari buruzko datu estatistikoak edo ehunekoen datuak zein manipulagarriak izan daitezkeen jakiteko, orduko politikariek esan zezaketen Zentral Nuklearraren lurraldearen okupazioa %0,0016 baino ez zela. Datu hutsala. Hala eta guztiz ere, orduko euskal gizartea erabat aurka agertu zen eraikitzearen aurka, eragina bere okupazio eremutik haratago zihoalako gaur egun gertatzen den bezala.
Irailean, Eusko Jaurlaritzak iragarri zuen, Madrilgo Gobernuarekin akordioa lortu ondoren, %50eko ahalmen gehigarria izango duela Redeiak kudeatzen duen garraio elektrikorako, 18.000MW-ko potentziara iristeko. Milioi askoko inbertsioa diru-kutxa publikoen kontura. Aldi berean, Mikel Jauregi Eusko Jaurlaritzako Industria, Trantsizio Energetiko eta Jasangarritasun sailburuak adierazi du inbertitzaile berriak erakarri nahi dituztela, kontsumitzaile elektriko intentsibo berriak. Dena energia aurrezteko bilaketatik oso urrun. Euskal Herrian instalatutako industria berriak, hala nola "superordenagailu kuantikoa" Donostian eta Ribabellosako (Araba) Hipereskala Datu Zentroak, mineral kritiko, energetiko eta hidrikoen eskatzaile handiak dira; zentral fotovoltaiko eta eolikoak eraikitzen dituzte haien inguruan, haizeak jotzen duenean elikatzeko eta eguzkia hodei baten atzean ezkutatzen ez denean. Horren ondorioz, lurraldearen, mendien eta baliabide mugatuen jabe egiten dira. Baliabide horiek, eskasia dagoenean, industria horien alde makurtuko dute balantza, herritarren aurrean.
Bestalde, energia elektrikoaren eta fosilaren gastua handitu egingo da, eta Bilboko portua handitu egingo da, kai eta itsasontzi gehiagorekin. Horrela, Bilboko portuko makroak emango dien elikadura elektrikora konektatzeko irrikan dauden ontzien, edukiontzien, salgaien, gurutzaldien eta hozte ekipoen etorrera handituko da. Handitze horrek errepide azpiegitura berriak ekarriko ditu, trailerren, plataforma logistikoen, bideen eta gasolindegien joan-etorria areagotuko du eta Forondako aireportua haziko da Araban. Hori guztia energia fosilez elikatuta dago, eta, lagin gisa, lau gasolindegiak eta proiektatutako bosgarren gasolindegi bat daude, azpiegitura logistikoarekin batera Margarita kontzeju txikia irensten dutenak, Gasteiz ondoan. Petrolioaren eta gasaren kontsumoa handitzen ari da, eta, horrekin batera, kontroletik ihes egiten diguten CO2 isuriak.
Potentzia ahalmen gehigarria eta horrekin batera bere azpiegitura guztiak ere baliagarriak izango dira Frantziarekiko energia-korridorea aktibatzeko. Hori guztia Euskal Herria munduarekin konektatzera eramateko, Eusko Jaurlaritzako lehendakari Pradales jaunaren arabera, eta bere lurraldearekin eta bertan bizi den biztanleriarekin deskonexio bat izateko ere bai.
Demokratikoa
Era berean, ez da demokratikoa, onarpen onartezinak lortzeko mugara eramaten duelako gizartea, beti kapitalaren alde pentsatutako irtenbide gaiztoekin, Labrazako zentralaren finantzazioak "crowdlending" arekin edo beste inbertsio-funts batzuekin erakusten duen bezala. Kapital finantzarioa eta inbertitzaileak, beren inbertsioa gordailuen ondorio sozialetara itzultzea lehenesten dutenak
Beste onarpen bat, inposatua eta hautestontzietan erantzunik gabea, demokratikoz mozorrotua egotean, uraren pribatizazioarena da. Bizi ezin dugun beste baliabide natural bat, energiarekin batera, Eusko Jaurlaritza eta Aldundiak merkantilizatzeaz arduratzen ari dira, betiko pausoei jarraituz: zentralizatu, errentagarri bihurtu, kanpora atera, eta, azkenik, saldu.
Ezin dugu irtenbide kapitalista gaiztoenetako bat salatu gabe utzi: gure lurraldean arma-industria sortzea eta bultzatzea, langile klasearen enplegu-aukera gisa salduz, negozio-aukera gisa, gerraren negozioaren aukera gisa.
Politika horiek krisian dagoen demokrazia batenak dira, biztanleria prekarietaterantz, etsipenerantz eta gaixotasunerantz daramatenak, eta gizarteak, prekarietate horren ondorioekin beldurtuta, indarkeria instituzionala, zaintza-politikak eta, horrekin batera, askatasunik eza onartzera daramatenak. Bertolt Brechtek arrazoi zuen "faxismoa ez dela demokraziaren kontrakoa, krisi garaian izan duen bilakaera baizik" esatean.
Bidezkoa
Eta nola izango dira bidezkoak! Ezin dira bidezkoak izan lurraldeari, ondareari, kulturari, oroitzapenei, bertan bizi diren pertsonen bizitzei, orainaldiko eta etorkizuneko bizitzei prezio bat jartzen bazaie. Prezio horrek ekosistemak eta natura suntsitzen ditu, eta natura hori beharrezkoa da, bizitzeko aukera ematen digulako.
Beste behin ere, gobernuetan oso eroso eta lasai bizi diren politikariek eta beraien lekaio burgesek hitzen zentzua desbideratu eta egokitu egiten dute, eta justizia egiten omen dute gure lurraldean zentral eolikoen, orubeen, goi-tentsioko lineen eta abarren makroproiektuak zabalduz. Teknologia horrek, bere hedapen makro eta zentralizaturako, betiko herrialdeetako baliabide natural eta mineral kritikoen espoliazioarekin jarraitu behar du, baita bertako jendearen esklabotzarekin eta erregai fosila gero eta gehiago erretzearekin ere.
Ez gaitezen engaina. Makroproiektu horiek guztiek ez gaituzte ez krisi klimatikotik, ez krisi ekologikotik, ez krisi humanitariotik eta are gutxiago krisi ekonomikotik salbatuko. XX. mendearen erdialdetik errepikatzen diren politikak, arazoa inguratzen duten politikak, politika azelerazionistak, teknobaikorrak eta prokrastinatorioak, energiaren historiak gogorarazten digu hauek ez dutela funtzionatu.
Defenda dezagun lurraldea! Defenda dezagun bizitza!
Itziar Martinez de Luna eta Ion Etxabe,
Araba Bizirik-eko kideak.
Iritzi artikulu hau argitaratzean, ALEAk ez ditu bere gain hartzen egileak adierazitako iritziak, ezta horiekin lotutako erantzukizunak. Zure iritzia bidali nahi baduzu, idatzi erredakzioa@alea.eus helbide elektronikora.