Europako erresistentzien koalizio handi batek bat egin du Datu Zentroentzako luzamendua eskatzeko, eta Stop Dirty Data Centers kanpaina abiarazi du azaroaren 6an eta 7an. Araba Bizirik, lurraldearen aldeko mugimendu sozialak ere bat egin du eskaera horrekin, Ribabellosako Hipereskalako Datu Zentroko hedapenaren eta zentro berrien mehatxuaren aurrean.
Hipereskala masibo eta bizkorreko datu zentroak eraikitzeko luzamendu horien helburuak erregularizazio bat bilatzen du, lurraldeak, ondasun naturalak, osasuna, ekosistemak eta klima babesteko. Datu zentroak industria nabeak dira, eta bertan daude Internet sostengatzen duten makinak. Hodeia ez da abstraktua. Hodei edo cloud izenaren atzean azpiegitura fisikoak, lurzorua, kableak, zerbitzari informatikoak, txipak, elektrizitatea, memoria eta hozte-sistemak daude.
Europan 2.269 datu zentro daude, eta Europako Batasunak hirukoiztu egin nahi du ahalmena 2035. urterako, nahiz eta onartzen duen datu zentro horien hedapen masiboak kalte larriak eragingo dituela ingurumenean.
Inpaktu ekologiko eta energetikoa izugarria da, eta kalkulatzen da Alemanian gastu energetikoa %70 handituko dela 2024tik 2030era bitartean. Dublinek bakarrik 128 Datu-Zentro ditu, 22 hornitzailerekin, eta horietako handiena Google Grange Castle 2ren jabetzakoa da, 60 Mw-rekin. Zentro horien kontsumo elektrikoa Irlandako hiriko kontsumo osoaren %80ra iritsi zen 2023an.
Espainiako estatuan 300 datu-zentro inguru daude, 133 hiritan banatuta, eta Euskal Herria penintsulako iparraldean pisu handiena duen eremua da, Telxiusen itsaspeko kablearen lotura-puntua delako; horrek nazioarteko trafikoaren sarrera bihurtzen du Bizkaia, eta ez soilik hurbileko plaza.
Gainera, gaur egun 12 kokaleku ditugu: Ribabellosan (Araba), Hiperescala Datu Zentroak bi nabe ditu eta hirugarrena eraikitzen ari dira, eta beste hiru nabe handitzeko proiekzioa du. Gainerako kokalekuak Hereñan (Araba), Bilbon, Basaurin (Bizkaia), Donostian eta Burlatan (Nafarroa) daude.
Instalazio horiek lur eremu handiak hartzen dituzte, ur kantitate ikaragarriak kontsumitzen dituzte hozteko (Agriport A7 Microsoftek, Herbehereetan, 84 milioi litro ur kontsumitu zituen 2021eko udan, hau da, Bartzelonako hiriaren urteko kontsumoa), hondakin elektronikoak handitzen dituzte, beroa sortzen dute, tokiko tenperatura +2 gradu igo dezakete eta energia elektrikoz elikatzen dira urteko 365 egunetako 24 orduetan, kontsumoa modu dramatikoan handituz.
Gainera, CO2 igorle handiak dira atmosferara. 2025eko urrian, El Pais hedabideak, Teknologia atalean, honako hau zioen artikulu bat argitaratu zuen: "NBEren txosten batek atzerapena eskatzen du datu-zentroen eraikuntzan: iragarritako suizidio batean murgildu gara".
AEBetako New York estatuak, 2026ko uztailean, hipereskalako datu zentro berrien eraikuntzari buruzko Estatuko luzamendua sartu zuen. Moratoria horrek arrazoi pragmatikoak zituen: energia-kontsumoak, ur-kontsumoak eta ingurumenari egindako kalteak aipatzeaz gain, datu zentro horiek hedatzen diren lekuetan faktura energetikoa handitu izana aipatzen zuten.
Europan, Britainia Handiaren, Herbehereen, Frantziaren, Australiaren, Finlandiaren, Poloniaren eta Espainiaren aurkakoek luzamenduak eskatu dituzte erregulazio on bat lortzeko Ursula von der Leyen Europako Batzordeko presidenteak proposatzen duen eraikuntza masibo eta bizkorraren aurrean.
Azken adierazpenetan, Batzordeko presidenteak adierazi zuen 200.000 milioi euro mobilizatu nahi zituela adimen artifizialean inbertitzeko. Datuak biltegiratzeko munstro horien inbasioaren aurrean, AIren modeloen konputua eta eragiketa entrenatzeko gaitasun handiak dituztenak, erregulazioa ezinbestekoa da.
Finlandiak exijitzen du enpresa eraikitzaileei zigorra ezartzea sortutako ingurumen-kaltearen araberako zergekin, herrialdeko sare elastikoaren gaitasuna errespetatzea eta sortutako beroa berrerabiltzea. Dublinek hipereskalako datu zentro gehiago sortzea eragotzi nahi du, Herbehereek bezala, ez baitute hipereskalako datu zentrorik instalatu nahi.
Espainiako Estatuan, laster, errege dekretu bat onartu nahi dutea¡ datu zentroak arautzeko. Beharrezko erregulazioa da, kontuan hartuta ez dutela gardentasunik kontsumo energetikoei eta hidrikoei dagokienez, zerga-salbuespenak dituztela, sare elektrikoa bereganatzen dutela eta zero kostuko azpiegiturak erabiltzen dituztela.
Errege Dekretuaren proiektu honek ez du behar adinako erregulaziorik, eta urrun dago ondasun komunaren interesak babestetik. Lurraldeek hunkitzen dituzte, elikagai-subiranotasuna lortzeko aukera deuseztatzen dute, lurzoruaz jabetzen dira, eta, ondorioz, etxebizitzarako sarbidean eragin negatiboa dute, sare elektrikoa tokiko industriaren kaltetan hartzen dute, kutsatzen dute, eta, horrela, klima-aldaketari laguntzen diote. Instalatzen diren eta gaixotzen diren lekuaren tenperatura igotzen laguntzen dute, baina BPGa handituko baitute.
Erregulazio-proiektu honek eskatzen du datu zentroek energia berriztagarria kontsumitu behar dutela. Energia berriztagarriak gutxienez 80koa izan behar du, harik eta sorkuntza berriztagarria mix elektrikoaren 90etik gorakoa izan arte.
Neurri hori ez zaie gustatzen datu zentroen sustatzaileei, ezta lurraldea eta bizitza defendatzen dugunoi ere, baina oso arrazoi desberdinengatik. Datu zentroen jabe diren enpresek oztopo bat ikusten dute neurri horretan, orduz ordu energia berriztagarriz hornitzen direla egiaztatu behar dutelako, eta hori ondorio negatibo gisa ikusten dute haien onura handietan.
Gizarte mugimenduetan eta industria kanibal hori instalatzearen aurkako beste eragile batzuetan, aldiz, imajinatu ezin daitekeen bultzada bat ikusten dugu plaka fotovoltaikoen eta haize-sorgailuen industrien hedapenerako, hidrogeno berde ilunaz gain.
Aragoiko No es sequía es saqueo gizarte mugimendua, industria honen inbasioaren aurrean asaldatuta dago. Aragoin, 30 datu zentro daude eta dagoeneko 19 aurreikusi dira. The digital and green transition dilemma: Is there room for everythig? Jorge Torrubia, Alessandro Lima, Alicia Valero eta Antonio Valerok egindako lanaren, eta Energy Policy-n argitaratutako Insights from the next decade (2025-2035) in Aragón lanaren arabera, baliteke behar elektrikoek Aragoiko lurraldearen %39 azpiegitura berriztagarrietara bideratzea.
Arasurren, Ribabellosan, CoreWeave enpresa estatubatuarra hipereskalako datu zentroaren nabeetako batean instalatzearekin lehenengo salbuespena izango dugu. Enpresa honek Superkonputazioko Datu Zentroak ditu, mila milioikoak, Nvidia enpresa polemikoaren eskura. Horregatik guztiagatik eta askoz gehiago, zorabi -abiaduran hazi nahi duen makro industria horren aurrean luzamenduak eskatzeko betebeharrean gaude.
Horregatik, EZ esaten diogu Hipereskalako Datu Zentroen instalazioari lurraldeetan, jendeak ongizatetzat jotzen duenetik oso urrun dagoelako.
Araba Bizirik
Iritzi artikulu hau argitaratzean, ALEAk ez ditu bere gain hartzen egileak adierazitako iritziak, ezta horiekin lotutako erantzukizunak. Zure iritzia bidali nahi baduzu, idatzi erredakzioa@alea.eus helbide elektronikora.