alea.eus

Araneko jaiak?

Koldo Biguri 2017-07-31 10:12   Iritzia  Gasteiz

"Nik, filologoa izan arren, ez daukat hain garbi auzi honetan filologiari dagozkion irizpideak bakarrik erabili behar direnik, edo, hobe esanda, etimologiari dagozkion irizpideak soilik".

Berriaren Estilo-Liburuak Gasteizko auzoei buruzko sarrera berritu du arestian, (-a) sinboloa jarriz a itsatsia duten leku-izenetan, izen horiek egoki den bezala deklinatzeko. Horrela, Arana auzoaren izena "haran+a" izanik, irizpide filologiko zuzenei jarraituz, "Araneko", "Aranera" eta abar esan beharko genuke.

Irizpide horiei men eginez, Gasteizko Udalak sistematikoki erabiltzen du "Mendizorrotzeko igerilekuak", "Zabalganeko gizarte-etxea", eta abar; bide horretatik, "Zabalganean bizi" ere esan beharko genuke... eta ez dut uste Gasteiz osoan holakorik esaten duen inor dagoenik, edota "Araneko jaiak" esaten duenik. Interneten, gol askorengatik irabazten dute "Aranako jaiak" bezalakoek, adibidez. Eta, golak aipatuta, Alavesen euskarazko testuetan ezbairik gabeko "Mendizorrotzan" eta "Mendizorrotzara" ikusten dira bakar-bakarrik.

Nik, filologoa izan arren, ez daukat hain garbi auzi honetan filologiari dagozkion irizpideak bakarrik erabili behar direnik, edo, hobe esanda, etimologiari dagozkion irizpideak soilik. Egia da, bai, euskara galdu ez den lekuetan, Azkoitian edo Azpeitian, adibidez, "Azkoitiko" edo "Azpeitiko" esan dutela beti eta esaten dutela oraindik. Baina, zoritxarrez, Gasteizek eta Arabako leku gehienek euskara galdu egin zuten eta orain ari gara biziberritzen, eta horregatik gure toponimia euskalduna ezinbestez fosilduta geratu da, eta horren ondorioz egiten zaigu hain gogor "Araneko jaiak" esan-ikustea, eta zalantza izpirik gabe erabiltzen da "Aranako Txirrindulari Taldea", adibidez. Hori hala da fosilizazio horrek balio semantiko gehiena kendu dielako leku-izen horiei: Arana auzoa aipatzen dugunean inork ez du han inolako haranik ikusten; mendi zorrotz bat egon badago udal igerilekuen barruan: niretzat txikitan "monte del pico" zena... baina ez dut uste askok dakitenik hortik datorrela toponimoa. Era berean, ez dut uste inork Zabala izeneko leku baten gaineko alderdia ikusten duenik Zabalgana izenean, edo haran baten bizkarra Aranbizkarra auzoan, horiek denak esanahia galdutako izen fosilak direlako.

Antzeko desemantizazio-fenomenoa (esanahia galtzea) gertatzen da abizenekin: Etxeberri deitzen denarekin inoiz ez dugu erabiltzen a itsatsia, ez dugu esaten "Etxeberriari esan", "Etxeberriri" baizik, abizenaren jatorri etimologiko garbiak desemantizazioa jasan duelako.

Ez dakit arrazoi aski diren hauek batez ere Gasteizko euskaldunen hizkuntza-ohiturak orain zuzentzen hasteko, zuzentasun etimologiko hutsari begiratuz. Hala balitz, gainera, askoz aldaketa sakonagoak ere egin beharko genituzke Gasteizen eta Berriaren Estilo-Liburuan: Arantzabela beharrean, Aransabel(-a) izan beharko litzateke, adibidez; edo "Judimendin" esan beharrean "Judimendian" esan beharko litzateke.

Preskriptibismoa indarra galtzen eta deskriptibismoa aldiz irabazten ari den aro honetan, hau da, araua beti erabileraren gainetik jarri beharra hain irizpide sendoa ez dirudien garaiotan, agian ondo legoke zorrotzegi ez jokatzea eta Arautzaindiaren gomendioen gainetik "Aranako jaiak" lasai esan edo idatzi ahal izatea.

Erantzunak

Ander Ros 2017-08-02 01:51 Erantzuna | #1

Guztiz bat nator zurekin, zuk adierazi bezala dira kontuak. Sakon aztertua dut gaia neure tesian. Arana, Bizkaia edo Azpeitia (berdin A Coruña edo los Angeles) bezalakoetan ez dago artikulurik, edo noizbait artikuluan izan zirenek ez dute honezkero artikulu funtzionalik bat ere. Gizonezkook ditiburuak ditugu baina ez dute ditiburuen funtzionaltasunik, formaz baino ez dira ditiburuak. Roger Lass hizkuntzalariarena da simila.
Bizkaia baina Bizkaiko edo Azpeitia baina Azpeitiko esateak ez dauka inolako zerikusirik artikuluaren jokamoldearekin, formaz edo historiaz ez bada behintzat, kasu horietan bi forma edo forma bikoitza gorde baita. Aditz askotan ere forma bikoitza gorde dugu (dut / duda-, duk / dua-) bata bestetik eratortzeko erregelarik ez baitago, diakronikoa ez bada. Donostiako da arauzkoa baina Donostiko ere esaten da. Fonetikak, kasu hauetan, pisu handiagoa du inondik ere morfosintaxiak baino, honek funtzioa galdu duenean batik bat.
Honelako toponimoak (-a) baten bidez adieraztea eta batez ere Mendizorrotzeko bezalakoak berpiztea eskizoglosiaren beste agerpen bat baino ez da. Toponimoak, gainerako onomak bezalaxe, fosilak dira definizioz: artikulua baldin badute ez dira toponimoak eta toponimoak baldin badira ez dute artikulurik. Neu ere, bada, Mendizorrotzatik Aranara joaten jarraituko dut, eskizoglosiatik ihesi.

Erabiltzailearen aurpegia Martin Rezola 2017-08-03 11:07 Erantzuna | #2

Oso zentzuzkoa da Koldoren artikulua, eta ez diot arrazoirik kenduko. Baina ohar pare bat egin nahi nizkioke:

«… bide horretatik, "Zabalganean bizi" ere esan beharko genuke... eta ez dut uste Gasteiz osoan holakorik esaten duen inor dagoenik, edota "Araneko jaiak" esaten duenik. Interneten, gol askorengatik irabazten dute "Aranako jaiak" bezalakoek, adibidez»

Uste baino lehenago aldatzen ditugu ohitura batzuk, ordea, “autoritateak” hala egiteko gomendatzen digunean. “Salburuko parkea” ez zitzaigun buruan sartzen hasieran, eta orain nagusi dabil, alde handiz. Erabileraren erabileraz, lehengo erabilera baztertu eta berria nagusitu da.

«Arana auzoa aipatzen dugunean inork ez du han inolako haranik ikusten…»

“Hondarribiko jaiak” dioenak ere, seguru asko, ez du jakingo “ibi” zer den; ez da etimologiaz edo barneko elementuen semantikaz jabetzen. Beste zerbaitek erakusten dio “Hondarribiko” esan behar duela, eta ez “Hondarribiako”.

Berriro diot, ez nago ez aukera baten alde ez bestearen alde. Egia esanda, berdin dit. Eta iruditzen zait denontzat interesgarria dela irizpidea zalantzan jartzea. Arriskua, baina, hortxe dago: eztabaidagaia airean gelditzea, zintzilik, behar bezala itxi gabe, eta erabiltzaileon artean arrakala sortzea, ziurgabetasuna areagotuz.

Erantzun

Erantzuteko, izena emanda egon behar duzu. Sartu komunitatera!

»» Alta eman edo pasahitza berreskuratu


Twitter ikonoa Facebook ikonoa