Ingeniaritza industriala egingo zuela argi bazuen ere, ingurukoen artean zalantzak ziren nagusi. "Ez al dago ikasketa errazagorik? Eta emakumezkoentzako karrera bat aukeratuko bazenu?". Horiek pizgarri izan ziren, halere, Kristina Apiñanizentzat, eta are irmoago erabaki zuen hartuko zuen bidea; erronka izan zituen ikasketak, bere buruari eta ingurukoei ere aurrera ateratzeko gai zela erakusteko. Ingeniaritza mekanikora jo zuten urte batzuk beranduago Ainara Ugartek eta Zaira Arteagak ere, eta gaur egun ingurune inklusiboagoa dela nabarmendu duten arren, benetako jauzi kuantitatiborik ez dute antzeman sektorean.
Martxoaren 8aren harira, mahaiaren bueltan bildu ditu hiru ingeniariok Gasteizko Ingeniaritza Eskolak, egindako ibilbideak gogoratu eta sektore industrialean jasotako esperientzien berri emateko ikasleei. Energia eta ingurumen gaietan aditua, Arabako Industria Ingeniarien Elkargo Ofizialeko dekanoa da Kristina Apiñaniz, eta gaur egun hiru enpresarentzako interim manager edo aldi baterako kudeatzaile moduan dabil, hainbat enpresatan ibili eta gero. MC3 Mondragon zentroko ikerketa lanetan ari da Ainara Ugarte. Eta Herdit galdaragintza fabrikako prozesu berezien koordinatzailea da Zaira Arteaga. Fisika eta matematikak erakarrita aukeratu zuten ingeniaritza hirurek, baina erabaki horretan familiak ere gakoa izan zirela gogoratu dute.
Laminaciones Arreguin egin zuen lan Kristinaren aitak, eta harekin batera joan ohi zen larunbatez fabrikara gerturatu behar zenean. "Munduko lekurik liluragarriena zen laminazio atala niretzat. Ilun samarra, baina niri asko gustatzen zitzaidan. Aitak ingeniaria zen lankide bat zuen, asko miresten zuena, enpresako ingeniari jauna. Eta nik, bat aukeratzekotan, hura izan nahi nuen", gogoratu du Apiñanizek. Ama izan zuen babes handietako bat Ugartek karrerari buruzko informazioa jaso eta aukeratzerako garaian, eta Arteagak ere gogoan du gurasoekin batera heldu zela karrerei buruzko ate irekien jardunaldietara: "Familiak emandako babesarekin batera, tekno ikasgaian izan nituen bi irakasle garrantzitsu nabarmenduko nituzke, ingeniaritza ikasteko gogoa benetan horiekin piztu baitzitzaidan".
Hain zuzen, Gasteizko Eskolan ingeniaritza ikasten ari zela egindako Formula Student proiektua nabarmendu du Ugartek, taldean kotxe bat eraikitzeko egitasmoa. Neska bakarra zen 30 mutilen artean, eta hasieran eurekin harremantzea zaila egin zitzaiola aitortu du. "Eurek oso argi zuten kotxea egin nahi zutela, alde teknikoa gustuko zuten, eta nik oraindik ez nuen argi zer nahi nuen, soilik matematikak gustatzen zitzaizkidala eta arlo desberdin bat probatu nahi nuela. Hasieran arrotza izan arren, erronka polita izan zen lantalde hartan parte hartzea eta ekarpena egin ahal izatea". Karrera ikasi ahala, klasean gero eta emakume gehiago batzen joan ziren, eta ondoren egin zuen masterrean ere %50 inguru ziren emakumeak, aldiz, lan munduan ez du halakorik topatu oraingoz. "Lanean ez dut aldaketa hori nabaritu. 30 bat langile izango gara gaur egun, eta bi emakume baino ez gaude mekanika sailean".
"Orain ez da zalantzan jartzen gaitasuna emakume izateagatik; lehen gertatzen zen"
Kristina Apiñaniz, ingeniaria
Tailerrera jaisten den bakoitzean antzerako egoera bizi du Arteagak. Ehun langile artean, bi baino ez dira emakumeak, baina enpresa batzordean bestelakoak dira datuak. "Emakumeak gara %33a, eta uste dut aurrerapauso garrantzitsua dela hori, metalarena moduko sektore maskulinizatu batean". Gutxinaka emakumeak batzen joan diren arren, datuek ez dute erakusten benetako aldaketa kuantitatiborik azken urteotan, eta desoreka nabarmenagoa da ekoizpen ataletan. Hiru enpresarentzako egiten du lan Apiñanizek, eta bera da emakume bakarra: "Rolak ondo banatuta ditugu txikitatik, badakigu noren antza izan nahi dugun, eta oso gutxitan izan nahi dugu emakume ingeniaria. Lan egiten dudan soldatze tailerrean gustura lan egingo luketen emakume gutxi ezagutzen ditut".
Aldaketa kualitatiboa
Datuek bestelako bultzada bat behar dela agerian uzten duten arren, sektoreko lanpostuen %18 inguru betetzen baitute emakumeek erkidegoan, kualitatiboki gauzak aldatu direla nabaritu dute. Esperientzia handiagoa duen Apiñanizek lanean hasi zenetik izandako bilakaera gogoratu du: "Orain ez dut nabaritzen inork zalantzan jartzea lanerako gaitasuna emakume izateagatik. Eta garai batean gertatzen zen. Hasi nintzenean, mutil batekin joaten nintzen bileretara, eta niri ez zidaten begiratzen". Urteekin, baina, hesi horiek eraisten joan direla uste du, eta dagoeneko ez da "zomorroa" sentitzen. "Orain esaten dudana ez dute zalantzan jartzen. Uste dut hori jauzi garrantzitsua dela". Eta horretan, noski, eskarmentuak ere izan du eraginik. "Beharbada ile urdinak generoak baino pisu handiagoa du, baina orain ez dut sumatzen mesfidantzarik".
Adina ere faktore garrantzitsua dela uste du Ugartek, eta lankide nagusienekin nabaritu ditu talka handienak. "Nire edadekoei proiektu baten inguruko eskaera egin diedanean ez dut arazorik izan, aldiz, nagusiagoak izan dira zalantza agertu dutenak". Lanean hasi zenean, adinagatik segurtasun falta nabari zuela aipatu du Arteagak, baina ez du emakume izateagatik jarrera desberdinik topatu: "Pertsonak kudeatzen hasi nintzen lehen momentutik, eta sekula ez dut arazorik izan. Ez dut inoiz desberdin tratatu nauten sentsaziorik izan". Eredu zaharkituago batzuen aurrean, langileen konfiantza irabazteko hasieratik "umiltasunez" kudeatzea giltza izan dela uste du, entzuten jakin, eta "lerro artean irakurtzea" bakoitzak duena.
Kudeaketa eredu horren alde egin du Apiñanizek ere, hasieran eredu maskulinizatuago bat zerabilen arren. Emakume erreferente faltan, gizonezkoen jarrerak jarraitu zituen, baita janzkera bera ere. "Eredu egokia hori zela uste nuen, ez neukan besterik; oharkabean pasa nahi nuen, beste langile bat izan, eta euren jarrera errepikatzen nuen". Aldiz, bere buruarekin zintzoa ez zela konturatu zen, bere estiloa "askoz enpatikoagoa" zela. Egun, lidergo modu hori aldarrikatzen du. "Umiltasunak laguntzen du, inork ez du zapaltzera zoazen sentsaziorik. Baina horrek ez du esan nahi leunagoa zarenik; lidergoa lidergoa da, eta besteek aitortuko dizute paper hori".