"EAEko komunikabideetan emakumeen aurkako azken aldiko indarkeria kasuei buruzko informazioaren tratamenduaren azterketa" txostena helarazi dio Emakundek Eusko Legebiltzarrari, Oihana Etxebarrieta EH Bilduko legebiltzarkidearen eskariari erantzunez. Hain zuzen, azterlanaren helburu nagusia da 2023an jazotako hiru indarkeria matxista kasutan EAEko komunikabide erreferenteek emandako tratamendua aztertzea. Era berean, 2016an onartu zen Publizitate eta Komunikazio ez Sexistarako Kode Deontologikoa zein neurritan betetzen den balioztatu dute. Kode hori, besteak beste, ALEA aldizkariak sinatu du.
Orion, maiatzaren 16an, bikotekide ohiak hil zuen emakumearen kasuaren jarraipen informatiboa aztertu du Emakundeko Begira batzordeak; Gasteizen, maiatzaren 28an, bikotekide ohiak hil zuen emakumezkoarena; eta, azkenik, urriaren 25ean, Donostiako Biktimentzako Harrera etxetik bere haurrarekin desagertutako emakumearena.
Protokoloa sinatu zuten komunikabideak arakatu ditu Begirak, eta hiru kasuren inguruan argitaratutako 379 eduki aztertu ditu, honako komunikabide hauetan: Euskadi Irratia, Radio Euskadi, Ser Euskadi, ETB1, ETB2, Telenorte, Berria, Gara, El Correo, El Diario Vasco, Diario de Noticias de Gipuzkoa, Diario de Noticias de Alava; eta Tokikom sareko Karkara Orioko aldizkaria eta ALEA.
Biktimaren eta, izanez gero, seme-alaben intimitatea babesteko neurriak indartu behar dituzte hedabideek
Dekalogoaren sei atalen betetze maila baxua dela ondorioztatu du Emakundeko batzordeak; hiru konpromiso erdizka betetzen ari dira; eta hartutako konpromisoa betetzen da soilik erabilitako terminologiari dagokionez, hain zuzen gertaerak "matxista" gisa kalifikatzea ohikoa delako EAEko komunikabideetan.
Halaber, Begirak berretsi du komunikabideek, oro har, indarkeria matxistaren "estaldura intentsua" egiten dutela, eta gaiari lehentasuna ematen diotela. Gainera, edukietan indarkeria matxistaren izaera estrukturala azaleratzen dute, "batik bat, iturri bezala adituak, erakundeak eta mugimendu feministaren adierazpenak baliatuz".
Hobetu beharra
Edonola ere, badira hobetu beharreko arloak, batez ere biktimaren inguruan ematen diren datuak erantzukizunez lantzeko orduan, baita indarkeriaren erantzukizuna emakumeen bizkar jarri dezaketen baieztapenak zabaltzeko orduan ere. Izan ere, Emakundek gogoratzen du Orioko eta Gasteizko kasuetan, hedabideak zabaltzen ari ziren informazioen aurrean, familiek oharra kaleratu behar izan zutela, intimitatea errespetatzeko eskatuz Orioko kasuan; eta "hiltzailea ez beste errudunik ez bilatzeko", Gasteizen.
Begira batzordeak zehaztu duenez, biktimaren eta, izanez gero, haien seme-alaben intimitatea babesteko neurriak indartu behar dira hedabideen partetik, aztertutako edukien %62,53an identifikatzen baita biktima izen-abizenez. "Adinari, jatorri edo bizilekuari edota familia loturei buruzko datuak sarri eskaintzen dira, oro har. Era berean, adingabeak diren seme alaben inguruko datuak eskaini dira kasu batzuetan".
Erasotzailearen jokabidea zuritzeko balio dezaketen informazioak argitaratu direla antzeman du Begirak
Nahiz eta biktimenak baino kopuru txikiagoan, erasotzaileen datuak ere zabaldu dituzte komunikabideek Gasteizko eta Orioko kasuetan. "Izen-abizenak, batez beste, edukien %20,32an agertzen dira". Begirak ohartarazi duenez, biktima diren adin txikikoak identifikatzeko balio dezake izen abizenen zabalpenak.
Indarkeria justifikatu
Bestalde, erasotzailearen jokabidea zuritzeko balio dezaketen informazioak ere argitaratu direla antzeman du Begirak: "era un chaval normal y corriente que trabajaba en Itziar"; "le ocurría algo. De un tiempo a esta parte ya no era el mismo". Halako aipamenak herritarrak iturri diren edukietan topatu dituzte, kasu guztietan. "Zenbakitan esanguratsuak ez diren arren, zabaltzen den mezuan eragina dute. Azken batean, harriduraren eta arazo psikologikoen aipamenarekin, erasotzailearen erantzukizuna murrizteko balio dezaketelako", ondorioztatu dute.
Kontrara, komunikabideen bidez zabaldu diren kontakizunetan badira biktimari erantzukizuna egozten dioten aipamenak; modu batera edo bestera narrazioan txertatzen direnak. Gasteizko hilketa matxistaren kasuan, sei adibidetan adierazi da emakumea bera zela bikotekide ohiari helbidea eman ziona."Horiek eragoztea ezinbestekoa da, indarkeria justifikatzeko balio dezaketelako", azpimarratu du Begirak.
"Deigarria da komunikabide batek hildako emakumearen alabaren argazkia argitaratu izana, adin txikiko haurra"
Irudien eta infografien erabilera ere aztertu dute. Gasteizko hilketa matxistari dagokionez, protesta ekitaldien argazkiak argitaratu dira, batez ere, (%50,41), baina gertakarien lekua irudikatzen duten edukiek ere proportzio esanguratsua dute (%34,71). Kasu horretan, gainera, "deigarria da komunikabide batek hildako emakumearen alabaren argazkia argitaratu izana, adin txikiko haurra".
Infografien analisiaren inguruan, berriz, testuan bertan agertzen diren datuen errepikapena direla ikusi da; "beraz, ulermenean baino irakurleen sentimenduetan eragiteko balio dute, eta edukiari sentsazionalismoa gaineratzen diotela esan daiteke".
Bestetik, indarkeriari aurre egiteko baliabideen aipamena egiteko konpromisoa dute hedabideek, baina aztertutako pieza guztietatik %1,58an soilik ageri da informazio hori eta laguntza telefonoa %8,97an.